Rotunda świętych Feliksa i Adaukta

Rotunda świętych Feliksa i Adaukta

To jeden z najstarszych i najbardziej tajemniczych zabytków Krakowa. Na tę tajemniczość wpływa m.in. fakt, że ta niewielka świątynia jest urkyta pod dachem wystawy „Wawel zaginiony”. Sama zaś wystawa nie jest zbyt popularna wśród turystów, z moich doświadczeń wynika, że turyści odwiedzający Wzgórze Wawelskie docierają tam naprawde stosunkowo rzadko. A szkoda, bo sama wystawa jak i jej gwiazda – rzeczona rotunda, są naprawde niesamowite.

Budowla wzniesiona została na planie czteroliścia, osadzona jest na skale.  Ten tajemniczy czteroliść zwany jest inaczej tetrakonchą – to prastary typ budowli złożony z czterech stykających się ze soba bsyd zgrupowanych wokół centralnej – kolistej. Rotundę zbudowano z płaskich, łupanych płytek piaskowca układanych w cienkie warstwy na zaprawie wapiennej. Wyskość świątyni to 11 m, górna jej część to rekonstrukcja autorstwa Adolfa Szyszko-Bohusza. To własnie on odkrył pozostałosci rotundy pośród zabudowań kuchni późniejszego zamku – odkrycie mialo miejsce w orku 1917. Wysokość zachowanych, oryginalnych murów wynosi 3 m, jedynie w absydzie południowo-wschodniej – 7 m. Grubość murów dochodzi do 1 m. Czesciowo zachowały się oryginalne otwory okienne.

Świątynia ta była najprawdopodobniej kaplicą zamkową, wzniesioną w X lub na początku XI w., pierwotnie pod wezwaniem Najswiętszej Marii Panny, dopiero w wieku XIV patronat objęli święci Feliks i Adaukt. Należy ona do licznej rodziny ok. 20 odnalezionych na terenie Polski rotund przedromańskich i romańskich. Przezroczysty szklany chodnik uwidacznia oryginalną posadzkę kolistego aneksu oraz ślad po umocowaniu słupa podtrzymujacego kręcone schody prowadzące na górną kondygnację świątyni. Po stronie zachodniej rotundy znajdują się pozostałosci przedromańskiego aneksu grobowego, z pochówkiem szkieletowym.

W okresie panowania króla Kazimierza Wielkiego rotunda została włączona do zabudowań gotyckiego zamku. Sakralny charakter definitywnie utraciła w wieku XVI, po zbudowaniu królewskich kuchni. Górna jej cześc została zamieniona w pomieszczenie mieszkalne, natomiast dolna slużyła za przechowalnie srebrnej zastawy stołowej. W okresie Wolnego Miasta Krakowa została zburzona do poziomu ówczesnego dziedzinca zamkowego.